Ταυτότητα

Ιερά Μονή Παναγίας Ιερουσαλήμ

Παναγία Ιερουσαλήμ
Ιερά Μονή Παναγίας Ιερουσαλήμ

Γεωγραφική θέση

Τοποθεσία: Λουτράκι
Γεωγραφικό μήκος: 35.25068224120288
Γεωγραφικό πλάτος: 24.989079940871473
Είδος
Δίχωρος καμαροσκέπαστος ναός με νάρθηκα
Διαστάσεις
Κατάσταση διατήρησης
Πολύ καλή
Γενική περιγραφή – καταγραφή
Η μονή Ιερουσαλήμ με το καθολικό της αφιερωμένο στην Παναγία (Εισόδια της Θεοτόκου) βρίσκεται στις παρυφές του οικισμού Λουτράκι του Δήμου Μαλεβιζίου στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου. Είναι δίχωρος καμαροσκέπαστος ναός με εγκάρσιο νάρθηκα. Ο ναός έχει τοιχοποιία από αργολιθοδομή με λαξευτούς γωνιόλιθους. Η κάλυψη του κυρίως ναού γίνεται με οξυκόρυφο θόλο, ενώ του νάρθηκα επίσης με οξυκόρυφο θόλο με δύο ενισχυτικά σφενδόνια, αλλά χαμηλότερη και στη διεύθυνση Β-Ν. Τα δύο κλίτη επικοινωνούν μεταξύ τους και με τον νάρθηκα με καμάρες. Κάθε κλίτος απολήγει σε ημικυκλική αψίδα με λίθινο γείσο και κυκλικό αγιοθύριδο, ενώ επίσης κυκλικός φεγγίτης βρίσκεται στο άνω τμήμα της ανατολικής πλευράς. Στη νότια πλευρά, το δυτικό τμήμα του κυρίως ναού, βρίσκεται η κύρια είσοδος με λίθινο θύρωμα με παραστάδες και ημικυκλικό υπέρθυρο με ανάγλυφο κόσμημα και ανάγλυφη παράσταση σταυρού άνωθεν του κλειδιού του αψιδώματος. Θυρίδες με απλό λίθινο θύρωμα ανοίγονται στον νότιο τοίχο στο διακονικό και το μέσον του δυτικού τοίχου στον νάρθηκα. Μεγάλα φωτιστικά ανοίγματα βρίσκονται στον βόρειο και νότιο τοίχο του κυρίως ναού και του νάρθηκα με λίθινο θύρωμα με παραστάδες και ημικυκλική απόληξη που φέρουν κλειδί με ανάγλυφη παράσταση σταυρού ή άκανθας. Στο νάρθηκα διατηρούνται σπαράγματα τοιχογραφικού διακόσμου. Σύμφωνα με τον Βολανάκη (ΑΔ 60, 2005: 1091-1092) ο ναός έχει χτιστεί στα ερείπια παλαιότερου, πιθανώς παλαιοχριστιανικής βασιλικής από την οποία διατηρούνται τμήματα τοιχοποιίας του ανατολικού τοίχου και της ημικυκλικής αψίδας της. Στον αύλειο χώρο διατηρούνται τμήματα μαρμάρινων αρχιτεκτονικών μελών και νοτιοδυτικά του ναού εντοπίζεται κρήνη με υδρορροή μαρμάρινη λεοντοκεφαλή. Ο Σπανάκης (1991: 314) αναφέρει την εκτίμηση ότι η μονή ήταν μετόχι του Παναγίου Τάφου και για αυτό πήρε το όνομα Ιερουσαλήμ. Η άποψη αυτή δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί. Μαρτυρίες για την ύπαρξη της μονής εντοπίζονται από τον 18ο αιώνα, κατά τη διάρκεια και κυρίως έπειτα από την κατάληψη της Κρήτης από τους Οθωμανούς, και συνεχίζονται κατά τον 18ο και 19ο αιώνα. Σύμφωνα με τον Δετοράκη (2016: 74) ήδη από το 1654 είχε παραχωρηθεί από τον Νεόφυτο Πατελάρο στο Οικουμενικό Πατριαρχείο ως σταυροπηγιακό μοναστήρι. Η μονή εντάσσεται σε αυτές που πήραν άδεια επισκευαστικών εργασιών το 1745 για τους ναούς τους (Ψιλάκης, 2002: 117-118). Στα έγγραφα φαίνονται όψεις της οικονομικής δραστηριότητας του μοναστηριού, αλλά και μία περίπτωση υπεξαίρεσης των ικανών εκ των πραγμάτων προσόδων του μοναστηριού. Σύμφωνα με συνοδευτικό γράμμα του Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως Γαβριήλ Δ’ το 1781, που δημοσίευσε ο μακαριστός Μητροπολίτης Λάμπης και Σφακίων Ευμένιος Φανουράκης (1947: 169-171), ένας ιερομόναχος ονόματι Αθανάσιος καταχράστηκε τη μοναστηριακή περιουσία της Μονής Ιερουσαλήμ (καθώς και της Μονής Ελεούσας) διατελώντας άσωτο βίο και με απόφαση του Πατριαρχείου καθαιρέθηκε. Η μονή είχε σημαντική συμβολή στους επαναστατικούς αγώνες, τόσο του 1821 (Γιγουρτάκης, 2021: 113-128), με απώλεια χωραφιών, ελαιοδέντρων, αμπελιών και ενός ελαιοτριβείου σύμφωνα με τον Κώδικα των Θυσιών (Δημητριάδης & Δασκάλου, 2003: 49), όσο και των επόμενων Κρητικών Επαναστάσεων, δεδομένης ιδίως της γεωγραφικής της θέσης στους πρόποδες του Ψηλορείτη και κοντά σε εύφορα εδάφη και υδάτινο δυναμικό. Ο Νουχάκης (1903: 120) τονίζει ότι βρίσκεται σε πολύ καλή τοποθεσία και αποτέλεσε βάση υποστήριξης επαναστατών σε μία περιοχή που αποτέλεσε πεδίο μαχών. Ο ηγούμενος της μονής Μελέτιος έλαβε ενεργά μέρος στον αγώνα και διετέλεσε Πρόεδρος της Επαναστατικής Επιτροπής Μαλεβιζίου. Στο μοναστήρι έγιναν συγκεντρώσεις αρχηγών των επαναστατικών σωμάτων, με παρουσίες σημαντικών μορφών του αγώνα όπως του αειθαλούς Μιχαήλ Κόρακα και του ηρωικού Ηρακλή Κοκκινίδη. Αποτέλεσμα της συμμετοχής στις Επαναστάσεις του 1821 και του 1866 ήταν οι καταστροφές που υπέστη, οι οποίες επέτειναν τα οικονομικά προβλήματα που αντιμετώπισε η μονή κατά τον 19ο αιώνα και τη συσσώρευση χρέους. Κατά την Επανάσταση του 1821, η μονή απώλεσε κτηματική περιουσία της, αλλά με προσπάθεια της οικογένειας των Καλησπέρηδων έγινε δυνατή η ανασυγκρότησή του μοναστηριού (Τσερεβελάκης, 2021: 150-151). Ωστόσο θα ακολουθούσε εκ νέου καταστροφή μετά το 1866. Στην Έκθεση Ωμοτήτων του 1866 αναφέρεται ότι κατά τη διάρκεια της Επανάστασης εκείνης το μοναστήρι λεηλατήθηκε, πυρπολήθηκε και κατεδαφίστηκε, χωρίς ωστόσο σαφή αναφορά για την τύχη του ναού (Τσατσαρωνάκη, 1954: 11· Ψιλάκης, 2002: 120-121). Είναι εύλογο να υποθέσουμε ότι μετά από την καταστροφή αυτή θα ήταν δύσκολο για τη μονή να επανακάμψει και να μπορέσει να επισκευάσει ή να ανεγείρει εκ νέου τις εγκαταστάσεις της. Έγγραφα της Δημογεροντίας φανερώνουν τις οικονομικές αντιξοότητες που αντιμετώπιζε το μοναστήρι (βλ. ενδεικτικά ΔΗΜ.530Α, υπόθεση αποπληρωμής γραμματίου Παντελεήμονος Παπαδάκη). Έλαβαν ωστόσο χώρα σοβαρές προσπάθειες για την επιβίωση της μονής και την επισκευή του ναού που φέρει μορφολογικά χαρακτηριστικά της ναοδομίας του β’ μισού του 19ου και των αρχών του 20ου αιώνα, προφανώς μετά την Επανάσταση του 1866. Σε απογραφές εντοπίζονται πληθυσμιακές πληροφορίες για τη μονή, στην οποία κατοικούσαν 12 μοναχοί το 1881, 19 μοναχοί και λαϊκοί το 1900 και 5 μοναχοί το 1920, ενώ το 1918 είχε 8 μοναχούς. Κρίθηκε διαλυτέα το 1900, ωστόσο έγιναν προσπάθειες αναβίωσης, έως το 1935 που κρίθηκε εκ νέου (Σπανάκης, 1991: 315· Ψιλάκης, 2002: 122-123). Το πολύ καλό κλίμα της θέσης της Μονής Ιερουσαλήμ οδήγησε στην απόφαση κατασκευής Σανατορίου το 1925, η κατασκευή του οποίου ωστόσο συνάντησε καθυστερήσεις (Ανόρθωσις, 24 Ιουνίου 1932). Λίγο πριν την είσοδο της Ελλάδας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο ανανεώθηκε το ενδιαφέρον για την κατασκευή του (Ανόρθωσις, 23 Μαΐου 1939) προχωρώντας σημαντικά τις εργασίες, αλλά εντέλει το επιβλητικό αυτό οικοδόμημα έμεινε ημιτελές και διατηρείται σήμερα σε εγκατάλειψη (Σπανάκης, 1991: 315· Ψιλάκης, 2002: 123).
Αρχέτυπο Σύστημα
ΙΑΚ
Χρονολόγηση
Νομικό Καθεστώς

Φωτογραφίες

Πολυμέσα


Επικοινωνήστε μαζί μας

Μπορείς αποστέλλοντας ένα ηλεκτρονικό μήνυμα στο info@aposphragisma.digital, είτε συμπληρώνοντας την φόρμα επικοινωνίας παρακάτω, να μας αποστείλεις τα βιογραφικά στοιχεία σου και να μείνεις σε επικοινωνία μαζί μας!Έτσι θα ενημερωθείς σε σχέση με δρώμενα, εκπαιδεύσεις, ημερίδες, διαγωνισμούς, αποτυπωτικές εξορμήσεις και πολλά άλλα που θα λάβουν χώρα στα πλαίσια της πράξης «Ψηφιακό Αποσφράγισμα Αγιωνύμων Νήσων»!

ΓΙΝΕ ΚΑΙ ΕΣΥ ΣΥΓΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ!